ബ്രിക്സ് കൂട്ടായ്മയിൽ അംഗത്വം നേടാനുള്ള പാക്കിസ്ഥാന്റെ നീക്കങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി തുടരുന്നു. റഷ്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പിന്തുണ തേടിയിട്ടും ഇതുവരെ ലക്ഷ്യം നേടാനായിട്ടില്ല. ബ്രിക്സിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ള നിർണായക സ്വാധീനമാണ് പാക്കിസ്ഥാന്റെ പ്രവേശനത്തിന് പ്രധാന വെല്ലുവിളിയാകുന്നത്.ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന ഇത്തവണത്തെ ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയിൽ റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്ലാദിമിർ പുട്ടിൻ, ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിങ്, ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയാൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ നേതാക്കളുടെ സാന്നിധ്യം പാക്കിസ്ഥാന്റെ ശ്രദ്ധ കൂടുതൽ ബ്രിക്സിലേക്കു തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുഎഇയിൽ നിന്ന് അബുദാബി കിരീടാവകാശി ഷെയ്ഖ് ഖാലിദ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദ് അൽ നഹ്യാനും സൗദി അറേബ്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് വിദേശകാര്യ മന്ത്രി ഫൈസൽ ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ സൗദും പങ്കെടുക്കുന്നതോടെ കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രാധാന്യവും വർധിക്കുന്നു.
ബ്രിക്സിലേക്ക് പാക്കിസ്ഥാന്റെ നീണ്ട കാത്തിരിപ്പ്
ബ്രിക്സിൽ അംഗത്വം നേടാൻ പാക്കിസ്ഥാൻ വർഷങ്ങളായി വിവിധ വഴികൾ പരീക്ഷിച്ചുവരികയാണ്. റഷ്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും കാര്യമായ പുരോഗതി ഉണ്ടായില്ല.2006ൽ ബ്രസീൽ, റഷ്യ, ഇന്ത്യ, ചൈന എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്നാണ് ‘ബ്രിക്’ കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടത്. 2009ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക കൂടി ചേർന്നതോടെ ഇത് ‘ബ്രിക്സ്’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
2023ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നടന്ന ഉച്ചകോടിയിലാണ് ബ്രിക്സിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിപുലീകരണം നടന്നത്. അർജന്റീന, ഈജിപ്ത്, എത്യോപ്യ, ഇറാൻ, സൗദി അറേബ്യ, യുഎഇ എന്നീ രാജ്യങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി കൂട്ടായ്മയുടെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ വിപുലമായി.
ഇതോടെ ആഗോള ദക്ഷിണ രാജ്യങ്ങളുടെയും വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളുടെയും പ്രധാന വേദിയായി ബ്രിക്സ് മാറി. ലോക ജിഡിപിയുടെ വലിയൊരു വിഹിതവും ആഗോള ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം പകുതിയും ആഗോള വ്യാപാരത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ പങ്കും ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. റഷ്യ, ഇറാൻ, സൗദി അറേബ്യ, യുഎഇ തുടങ്ങിയ പ്രധാന എണ്ണ ഉൽപാദക രാജ്യങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യവും ചൈനയും ഇന്ത്യയും പോലുള്ള വലിയ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളുടെ പങ്കാളിത്തവും കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രാധാന്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു.
2023ലെ വിപുലീകരണത്തിലും പാക്കിസ്ഥാൻ പുറത്തായി
2023ലെ ബ്രിക്സ് വിപുലീകരണത്തിൽ പാക്കിസ്ഥാനെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. അന്ന് പാക്കിസ്ഥാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം, തങ്ങൾ അംഗത്വത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചിരുന്നില്ലെന്നായിരുന്നു പ്രതികരിച്ചത്.ബ്രിക്സുമായി സഹകരിക്കണമോയെന്ന കാര്യത്തിൽ പിന്നീട് ആലോചിച്ച് തീരുമാനിക്കുമെന്ന നിലപാടും പാക്കിസ്ഥാൻ സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ, ഇതിനുപിന്നാലെ അംഗത്വത്തിനായുള്ള നീക്കങ്ങൾ ശക്തമാക്കി.
2024ൽ ബ്രിക്സ് അധ്യക്ഷപദവി വഹിച്ച റഷ്യയോട് പാക്കിസ്ഥാൻ ഔദ്യോഗികമായി പിന്തുണ തേടി. റഷ്യയിലെ പാക്കിസ്ഥാൻ അംബാസഡർ മുഹമ്മദ് ഖാലിദ് ജമാലി ബ്രിക്സ് അംഗത്വത്തിനായി പാക്കിസ്ഥാനെ പരിഗണിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടൊപ്പം ദീർഘകാല സഖ്യകക്ഷിയായ ചൈനയുടെ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനും പാക്കിസ്ഥാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഇന്ത്യയുടെ നിലപാട് നിർണായകം
ബ്രിക്സിൽ പുതിയൊരു രാജ്യത്തെ അംഗമാക്കുന്നതിന് നിലവിലെ അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ സമ്മതം നിർണായകമാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് പാക്കിസ്ഥാന്റെ പ്രവേശനത്തിന് ഇന്ത്യയുടെ നിലപാട് പ്രധാനമാകുന്നത്.
ഇന്ത്യയും പാക്കിസ്ഥാനും തമ്മിലുള്ള ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ-സുരക്ഷാ തർക്കങ്ങൾ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, ബ്രിക്സിൽ പാക്കിസ്ഥാന്റെ അംഗത്വം എളുപ്പമാകില്ലെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.റഷ്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പിന്തുണ നേടിയാലും ഇന്ത്യയുടെ സമ്മതമില്ലാതെ അംഗത്വം നേടുന്നത് പാക്കിസ്ഥാന് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബ്രിക്സിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാനുള്ള ഇസ്ലാമാബാദിന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യ നിർണായക തടസ്സമായി തുടരുന്നു.
ന്യൂ ഡെവലപ്മെന്റ് ബാങ്കിലും പാക്കിസ്ഥാന്റെ നീക്കം
ബ്രിക്സ് കൂട്ടായ്മയുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനമായ ന്യൂ ഡെവലപ്മെന്റ് ബാങ്ക് (NDB) വഴിയും പാക്കിസ്ഥാൻ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ടായിരുന്നു.2025ൽ എൻഡിബിയിൽ പാക്കിസ്ഥാൻ ഏകദേശം 58 കോടി ഡോളർ മൂല്യമുള്ള ഓഹരി സ്വന്തമാക്കിയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നു. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്ന പാക്കിസ്ഥാന് വികസന വായ്പകൾ ലഭ്യമാക്കുകയും ഐഎംഎഫ്, ലോകബാങ്ക് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളിലുള്ള ആശ്രയം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന്.
എന്നാൽ എൻഡിബിയിൽ ഓഹരി സ്വന്തമാക്കിയതുകൊണ്ട് ബ്രിക്സിൽ സ്വതവേ അംഗത്വം ലഭിക്കില്ലെന്ന യാഥാർഥ്യം പാക്കിസ്ഥാന് തിരിച്ചടിയായി.
ഇന്തൊനീഷ്യയും എത്തി; പാക്കിസ്ഥാൻ ഇപ്പോഴും പുറത്ത്
2025ൽ ഇന്തൊനീഷ്യയും ബ്രിക്സിൽ അംഗമായി. ഇതോടെ കൂട്ടായ്മയുടെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ വ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ വർഷങ്ങളായി അംഗത്വത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്ന പാക്കിസ്ഥാൻ ഇപ്പോഴും പുറത്തുതന്നെയാണ്.
റഷ്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പിന്തുണ തേടിയും സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമാക്കിയും ബ്രിക്സിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പാക്കിസ്ഥാൻ നടത്തിയ നീക്കങ്ങൾ ഇതുവരെ ഫലം കണ്ടിട്ടില്ല. ബ്രിക്സിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം പാക്കിസ്ഥാന്റെ അംഗത്വശ്രമം എത്രത്തോളം വിജയിക്കുമെന്നത് വലിയ ചോദ്യമായി തുടരുകയാണ്.